Have you ever czy did you ever: jak pytać po angielsku o doświadczenia

Jak to brzmi

Jak wygląda ten błąd

„Did you ever eat haggis?” „Were you ever in Scotland?” „I was never abroad.” Żadne z tych zdań nie jest bełkotem i Brytyjczyk zrozumie każde z nich. Brzmią jednak tak, jakby chodziło o zamknięty rozdział życia, o pracę, którą już rzuciłeś, albo miasto, w którym mieszkałeś lata temu, a nie o całe twoje dotychczasowe życie. Na to angielski ma osobny czas gramatyczny.

Ten błąd ma swoje lustrzane odbicie, które zwykle pojawia się tuż po wprowadzeniu present perfect: „I have been to Scotland in April”, „When have you tried it?”. Kursant poznaje nowy czas gramatyczny i zaczyna go używać przy wszystkim, co było w przeszłości, także w zdaniach z określeniem czasu.

Przy okazji pojawiają się dwa mniejsze potknięcia. Znika trzecia forma czasownika, jak w „Have you ever ate fish and chips?”, a z pytania wypada czasownik posiłkowy: „You ever tasted Polish food?”.

Skąd ten błąd u Polaków

W polskim nie ma czasu present perfect. „Jadłeś kiedyś haggis?”, „Byłeś kiedyś w Szkocji?”, „Nigdy nie byłem za granicą”: wszystkie trzy zdania są w zwykłym czasie przeszłym i niczego więcej nie potrzebują, bo „kiedyś” i „nigdy” same obejmują całe życie. Przetłumaczone słowo w słowo dają did you ever i I was never.

Polski zaznacza w czasowniku coś innego: aspekt. Jadłem i zjadłem, próbowałem i spróbowałem. Niektórzy kursanci uznają formę dokonaną za polski odpowiednik present perfect. To nie jest to samo. „Wczoraj zjadłem cały tort” to forma dokonana, a po angielsku i tak potrzebny jest past simple, „I ate the whole cake yesterday”, bo „wczoraj” to zamknięty okres. Z kolei „próbowaliśmy” oznacza zarówno „we tried”, jak i „we have tried”. Aspekt dotyczy zakończenia czynności, a present perfect tego, czy należy ona do zamkniętego okresu, czy do okresu trwającego aż do dziś.

Do tego dochodzą pytania. Po polsku tworzymy je słówkiem „czy” albo samą intonacją, więc nie ma czasownika posiłkowego, o którym trzeba pamiętać: „Jadłeś kiedyś…?”. Stąd bierze się „You ever tasted…?”.

Zasada: czy mówisz, kiedy to było?

Zadaj sobie jedno pytanie: czy mówisz, kiedy to było? Jeśli nie, a mówisz o doświadczeniu, czyli o czymś z dowolnego momentu życia aż do dziś, użyj have albo has z trzecią formą czasownika: „Have you ever been abroad?”, „Marta has already tried haggis.”, „Tomek has never tasted it.”, „I've been to Scotland three times so far.”

Gdy podajesz, kiedy to było, wraca past simple: „She went to Scotland in April.”, „I tried it last winter.” Pytanie z when pyta właśnie o to, kiedy, więc zwykle stoi w past simple: „When did you try it?”, nigdy „When have you tried it?”. Naturalna rozmowa przeskakuje między tymi formami: „Have you ever tasted haggis?” „Yes.” „When?” „I tried it last winter.” „What was it like?”

Szyk zdania: ever, never i already stoją między have a trzecią formą, a yet na końcu zdania, w pytaniach i przeczeniach: „They haven't tried fish and chips yet.” Ever pasuje głównie do pytań; w zwykłej odpowiedzi twierdzącej go pomijamy: „Yes, I've been there twice”, a nie „I've ever been there”. O podróży, z której się wróciło, mówimy been, a nie gone: „She's gone to Scotland” znaczy, że ona jest tam teraz.

„Did you ever…?” nie zawsze jest błędem. Jeśli okres, o który pytasz, już się skończył, past simple jest poprawny: „Did you ever go to the festival when you lived in Edinburgh?” to pytanie o lata, które minęły. Amerykanie używają go też swobodniej. Jednak gdy chodzi o całe dotychczasowe życie, brytyjski angielski używa present perfect. Sytuacje, które wciąż trwają, jak w „I've lived here since March”, to osobny problem, omówiony w poradniku o present perfect z since i for.

Jak to ćwiczyć

Naucz się pytania jako gotowego bloku: Have you ever + trzecia forma. Have you ever been…, eaten…, tried…, lived… Powtarzaj, aż zacznie wychodzić samo.

Potem ćwicz przeskok. Zadaj komuś, albo sobie, trzy pytania Have you ever…?, a po każdym „yes” dopytaj When? albo What was it like? i odpowiedz w past simple. Właśnie ten przeskok jest tu najważniejszą umiejętnością.

Zrób krótką listę czasowników, których druga i trzecia forma się różnią, bo przy nich błąd wychodzi na jaw: be, been; eat, eaten; go, gone; see, seen. Przy tried czy tasted niczego nie zauważysz, bo obie formy brzmią tak samo.

Dla lektorów: nie warto ćwiczyć present perfect w oderwaniu od past simple. Zadanie, w którym każda luka to have + trzecia forma, niczego nie uczy o wyborze. Lepiej dołożyć zdania z określeniem czasu, które już są poprawne, i liczyć jako błąd ich „poprawianie”: tu widać nadgorliwość.

Jak radzi sobie z tym lekcja A2.5

Lekcja A2.5, „Have you ever…?”, trwa 50 minut. Mija pół roku od przyjazdu Marty i Tomka. Isla przechodzi punkt po punkcie przez tablicę za ladą swojej kawiarni, czyli listę tego, co już zrobili w Anglii, a czego jeszcze nie, i słucha odpowiedzi z życzliwym przerażeniem.

Lekcja zaczyna się od tej tablicy: sześć linijek, przy każdej ptaszek, puste pole albo krzyżyk, więc already, not yet i never mają znaczenie, zanim pojawi się gramatyka. Notatki dla lektora przewidują, że grupa opisze tablicę w past simple, i radzą na razie tego nie poprawiać. Ściąga „No when, or a when” zestawia w dwóch kolumnach present perfect z past simple i podaje jeden test: gdy pada określenie czasu, wraca past simple.

Potem grupa wstaje i chodzi po sali (ćwiczenie typu find someone who). Każdy pyta Have you ever…?, a po każdym „yes” musi dopytać When? albo What was it like? i zapisać odpowiedź w past simple. Na koniec jest dziesięć zdań do poprawienia, między innymi „Did you ever borrow money from a friend?” i „When have you tried haggis?”. Dwa z nich są poprawne, bo mówią, kiedy coś się stało, więc kursanci muszą decydować, a nie zmieniać wszystko jak leci. Do tej lekcji nie ma nagrania.

Sprawdź się

Te zdania dotyczą doświadczeń życiowych, w brytyjskim angielskim. W sześciu jest po jednym błędzie, dwa są poprawne. Napisz poprawne zdanie albo „Correct”.

1. Did you ever try sushi?
   Odpowiedź

   Have you ever tried sushi?

2. I have been to Edinburgh last summer.
   Odpowiedź

   I went to Edinburgh last summer.

3. Have you ever ate haggis?
   Odpowiedź

   Have you ever eaten haggis?

4. When have you visited London?
   Odpowiedź

   When did you visit London?

5. She has never been abroad.
   Odpowiedź

   Correct.

6. Yes, I've ever been there twice.
   Odpowiedź

   Yes, I've been there twice.

7. Isla lent Tomek her ladder in March.
   Odpowiedź

   Correct.

8. Have you seen the new film? Yes, I have seen it on Saturday.
   Odpowiedź

   Have you seen the new film? Yes, I saw it on Saturday.