„I am tired”, nie „Am tired”: dlaczego Polacy gubią podmiot

Jak to brzmi

Jak wygląda ten błąd

Brzmi to tak: „Am tired.” „Is late.” „Are from Poland.” Każde słowo jest angielskie, forma czasownika się zgadza, a mimo to na początku zdania zieje dziura. Rozmówca zwykle domyśli się, o co chodzi, ale całość brzmi jak SMS pisany w biegu na przystanku.

Ten sam nawyk wychodzi w pytaniach. Polak zostawia szyk zdania oznajmującego i tylko podnosi głos na końcu: „You are tired?”, „Where you are from?”. Po angielsku czasownik przechodzi przed podmiot: „Are you tired?”, „Where are you from?”.

Oba błędy potrafią przetrwać latami, bo rzadko psują rozmowę. Nikt jej nie przerwie, żeby powiedzieć, że czegoś brakuje. Właśnie dlatego warto się nimi zająć w pierwszym tygodniu nauki, a nie w piątym roku.

Skąd się bierze: polska końcówka zastępuje zaimek

Po polsku końcówka czasownika mówi, kto wykonuje czynność. „Jestem zmęczony” może znaczyć tylko jedno: końcówka -m robi to, co w angielskim robi zaimek. Jestem, jesteś, jest, jesteśmy, jesteście, są: sześć form, sześć osób i ani jednego zaimka. „Ja jestem zmęczony” też jest poprawne, ale podkreśla osobę albo wprowadza kontrast: „Ja jestem zmęczony, a ty nie”.

Angielskie czasowniki końcówek prawie już nie mają. „Am” pasuje tylko do „I”, ale „are” to równie dobrze „you”, „we”, jak i „they”, a większość czasowników ma niemal taką samą formę we wszystkich osobach: I work, you work, we work, they work. Osobę wskazuje dopiero zaimek, więc nie da się go wyrzucić.

Polski ma też zdania w ogóle bez podmiotu: „Jest późno”, „Pada”, „Jest zimno”. Angielski wstawia w to miejsce puste „it”: „It is late”, „It's raining”, „It's cold”. To „it” nic nie znaczy, ale bez niego zdanie jest niepełne.

Z pytaniami jest podobnie. Po polsku pytanie typu tak/nie tworzymy intonacją albo słówkiem „czy”: „Jesteś zmęczony?”, „Czy jesteś zmęczony?”. Szyk się nie zmienia. „You are tired?” to więc polska gramatyka przebrana za angielską.

Reguła: podmiot zawsze, a w pytaniu czasownik przed nim

W angielskim zdaniu oznajmującym podmiot zawsze stoi przed czasownikiem: I am, you are, she is, it is, we are, they are. Jeśli prawdziwego podmiotu brak, wstawiamy „it” (godzina, pogoda, odległość: „It's eleven o'clock”, „It's far”) albo „there”, gdy mówimy, że coś gdzieś jest („There is a key on the table”).

W pytaniach z „be” czasownik stoi przed podmiotem: „Are you tired?”, „Is Tomek at the station?”, „Where are you from?”. Z innymi czasownikami angielski dokłada „do” albo „does”: „Do you live here?”, „Where does she work?”. W polskim takiego czasownika posiłkowego nie ma, dlatego ta część wymaga najwięcej ćwiczeń.

Szyk zostaje bez zmian w jednym przypadku: kiedy słowo pytające samo jest podmiotem. „Who was at the station?” pyta o to, kto był na dworcu, więc nic się nie przesuwa.

I dwa zastrzeżenia, żeby nikt nie czuł się potem oszukany. W luźnej mowie rodzimi użytkownicy gubią podmiot w utartych zwrotach: „Sounds good”, „Can't complain”, „See you later”. Istnieje też „You're tired?” z intonacją wznoszącą, kiedy ktoś jest zaskoczony albo upewnia się, że dobrze usłyszał. Jedno i drugie przyjdzie z czasem. Na początek pełne zdanie.

Jak to wyćwiczyć

Mów zaimek i czasownik jako jedną całość: „I'm”, „you're”, „it's”, „we're”. Skróty bardzo tu pomagają, bo podmiot jest przyklejony do czasownika i nie ma jak odpaść.

Kiedy piszesz, sprawdź pierwsze słowo każdego zdania. Jeśli to czasownik, czegoś brakuje.

Pytania ćwicz parami, na głos: „You are tired.” / „Are you tired?”. Chodzi o to, żeby usłyszeć, jak czasownik zmienia miejsce, a nie tylko to zobaczyć.

Dla lektorów: poprawianie każdego zgubionego podmiotu w swobodnej rozmowie to niezawodny sposób, żeby ją zakończyć. Lepiej działa sygnał wzrokowy, na przykład kolumna z podmiotami na tablicy, na którą wystarczy wskazać, kiedy zaimek znika. Kursant poprawia się sam, a lektor nie musi nic mówić. Przy pytaniach dobrze sprawdzają się zadania z układaniem wyrazów, bo kursant musi własnoręcznie postawić czasownik przed podmiotem.

Jak radzi sobie z tym lekcja A1.1

Lekcja A1.1 kursu English for Polish Adults, „Two suitcases”, otwiera całą historię: Marta i Tomek przyjeżdżają do Blackwell o jedenastej w nocy, a na schodach przy Mill Street czeka na nich Isla z kluczami. Lekcja trwa 40 minut i składa się z trzech ćwiczeń.

Pierwsze to tabela substytucyjna. W lewej kolumnie zawsze stoi podmiot razem z formą „be” (I am, We were, Tomek isn't), w prawej to, jaki ktoś jest albo gdzie jest (tired, late, at the station). Nie ma tam kratki, którą dałoby się pominąć, więc każde zdanie dostaje podmiot. Notatki dla lektora podpowiadają, żeby przy zgubionym podmiocie wskazać tę kolumnę zamiast poprawiać.

Drugie ćwiczenie to układanie zdań z rozsypanki, oparte na pytaniach Isli („Where are you from?”, „Why are you in Blackwell?”), więc kursant sam stawia „are” przed „you”. Na koniec opis obrazka ze sceną przyjazdu: kursant opowiada, co widzi, a potem wita się z partnerem i mówi, kim jest, skąd jest i po co przyjechał. W kryteriach oceny dla lektora osobny wiersz dotyczy właśnie podmiotu i poprawnej formy „be”.

Sprawdź się

Napisz całe zdania. W zdaniach 1–4 dodaj podmiot z nawiasu i właściwą formę „be”, bez skrótów (I am, a nie I'm). W zdaniach 5–8 ułóż z wyrazów pytanie.

1. ___ tired. (I)
   Odpowiedź

   I am tired.

2. ___ late. (it)
   Odpowiedź

   It is late.

3. ___ not my suitcase. (it)
   Odpowiedź

   It is not my suitcase.

4. ___ at the station yesterday. (Tomek)
   Odpowiedź

   Tomek was at the station yesterday.

5. late / we / are
   Odpowiedź

   Are we late?

6. from / you / where / are
   Odpowiedź

   Where are you from?

7. Scotland / is / from / Isla
   Odpowiedź

   Is Isla from Scotland?

8. in / why / you / Blackwell / are
   Odpowiedź

   Why are you in Blackwell?