„Się” po angielsku: dlaczego „He hid”, a nie „He hid himself”

Jak to brzmi

Jak wygląda ten błąd

„He hid himself.” „We met ourselves at six.” „It turned out itself to be nothing.” „I have to concentrate myself.” W każdym z tych zdań jest zbędny zaimek i każde wywodzi się z polskiego czasownika z „się”. Niektóre są po prostu błędne: „met ourselves”, „turned out itself”. Inne są poprawne gramatycznie, ale brzmią dziwnie albo zbyt dramatycznie: „He hid himself” istnieje w angielskim, tylko nie tak mówi się o kimś, kto po prostu się schował.

Tego błędu przybywa wraz z poziomem. Początkujący używają niewielu czasowników; na poziomie B2 w użyciu są dziesiątki takich, które po polsku mają „się”: wydarzyć się, zmienić się, zacząć się, czuć się, zdecydować się, martwić się. Każdy z nich to okazja, żeby dodać zaimek, którego angielski nie potrzebuje.

Skąd ten błąd u Polaków

Po polsku „się” jest wszędzie i często nie ma nic wspólnego z prawdziwą zwrotnością. Zmienia czasownik przechodni w nieprzechodni: „otworzyć drzwi” → „drzwi się otworzyły”. Oznacza czynność wzajemną: „spotkaliśmy się”, „znamy się”. Bywa po prostu częścią czasownika, bez której on nie istnieje: „bać się”, „śmiać się”, „wydarzyć się”, „okazać się”.

Angielskie zaimki zwrotne poznaje się zwykle na przykładach prawdziwej zwrotności, takich jak „skaleczyć się” = cut yourself, więc łatwo dojść do wniosku, że „się” to zawsze myself, yourself albo himself. Potem kursanci przenoszą je do angielskiego przy każdym czasowniku, który je ma.

Angielski ma inny system. Wiele angielskich czasowników może występować z dopełnieniem albo bez niego i w żadnym z tych przypadków nie potrzebuje znacznika: „She opened the door” i „The door opened”, „They changed the plan” i „The plan changed”. To, co polski robi za pomocą „się”, angielski zwykle robi bez niczego, a czasem za pomocą each other albo get.

Zasada: kiedy potrzebne jest -self

Angielski używa myself, yourself, himself, herself, itself, ourselves, yourselves i themselves w trzech sytuacjach.

1. Gdy podmiot naprawdę robi coś samemu sobie, a mógłby to zrobić komuś innemu: „I cut myself”, „She hurt herself”, „He introduced himself”, „Help yourself”, „Enjoy yourselves”. Enjoy wymaga dopełnienia, więc samo „We enjoyed” jest błędem: „We enjoyed ourselves” albo „We enjoyed the evening”.

2. Dla podkreślenia: „I painted it myself”, „The owner himself came down”. Z kolei by yourself znaczy „sam, w pojedynkę”: „She lives by herself.”

3. Dla kontrastu albo podkreślenia przy czasowniku, który zwykle obywa się bez zaimka: „She signed the children up for swimming and herself up for yoga.” „He hid himself” też jest poprawne, ale nacechowane: podkreśla, że ktoś celowo i starannie się ukrył. Jeśli nie o to chodzi, normalne zdania to „She signed up” i „He hid”.

Poza tym angielski zwykle obywa się bez zaimka. Dotyczy to codziennej rutyny (sit down, get up, wake up, hurry, get dressed), uczuć i stanów (feel, worry, relax, concentrate, be afraid), zdarzeń (happen, start, finish, change, open, close, turn out) i czynności umysłowych (decide, wonder, agree). Wash i shave mogą przyjąć zaimek, gdy liczy się osoba albo wysiłek, „She's too ill to wash herself”, ale na co dzień mówimy po prostu „He shaved”.

Polskie „się” oznaczające czynność wzajemną to each other albo często nic: „Znamy się” = „We know each other”, „Spotkaliśmy się” = „We met”. A wiele czasowników z „się” przechodzi w get z przymiotnikiem albo z trzecią formą czasownika: „ubrać się” = get dressed, „przebrać się” = get changed, „zgubić się” = get lost, „ożenić się” = get married.

Jak to ćwiczyć

Zrób listę czasowników z „się”, których używasz najczęściej, i zapisz obok każdego angielski odpowiednik jako wyrażenie: „spotkać się” → meet (each other), „okazać się” → turn out, „zdecydować się” → decide, „czuć się” → feel. Ucz się ich jako samych czasowników, bez zaimka.

Kiedy piszesz, przyjrzyj się każdemu -self. Zapytaj: czy da się to zrobić komuś innemu? Jeśli nie (nie można nikogo „wydarzyć” ani „okazać”), skreśl zaimek. Jeśli tak, sprawdź, czy jest naprawdę potrzebny: „I cut myself” tak, „I dressed myself” tylko wtedy, gdy chcesz coś podkreślić.

Uważaj na czasowniki, które po polsku są nie do pomyślenia bez „się”: happen, turn out, hide, meet. Tam zbędny zaimek trzyma się najdłużej.

Lektorzy powinni poprawiać ten błąd jako jeden schemat, a nie czasownik po czasowniku. Jedno zdanie na tablicy (angielski opuszcza zaimek tam, gdzie polski ma „się”) obejmuje większość przypadków, a poprawne zdanie z czasownikiem takim jak hide wśród zdań do poprawienia pokazuje, kto opanował schemat, a kto dodaje zaimki z przyzwyczajenia.

Jak radzi sobie z tym lekcja B2.4

Lekcja B2.4, „He can't have gone far”, trwa 60 minut. W każdy czwartek Dev zamyka sklep o piątej i nie mówi, dokąd idzie, a pozostała trójka snuje teorie za pomocą can't have, needn't have i skali pewności od bound to do doubt. Lekcja pełna ukrywania się, spotykania się i tego, co się okazało, daje zbędnym zaimkom mnóstwo okazji.

W dziesięciu przekształceniach czasowniki hide, disappear, turn out, meet i sign up są wydrukowane bez zaimka, a notatki dla lektora każą traktować hid himself, met themselves i signed himself up jako jeden błąd i poprawić go raz, jako schemat. W dyskusji poprawne formy są wydrukowane w pytaniach i w ramce ze zwrotami (moved, starts, happens, gets changed), więc lektor może wskazać linijkę zamiast tłumaczyć.

Ostatnie ćwiczenie, poprawianie błędów, podrzuca zbędny zaimek w sześciu z dwunastu zdań, od „Marta and Tomek met themselves” po „For all we know it turned out itself to be nothing at all”, a klucz uznaje też met each other. Jedno poprawne zdanie ma hides bez zaimka i jest pułapką, bo polskie „ukrywa się” podpowiada, że hides himself jest konieczne. Z kolei ostatnie z sześciu zdań z błędem kończy się prawdziwym zaimkiem zwrotnym, a man may keep an evening to himself, i to himself zostaje.

Sprawdź się

Usuń zaimek zwrotny tam, gdzie angielski go nie używa. Dwa zdania są poprawne: napisz „Correct”.

1. We met ourselves outside the station.
   Odpowiedź

   We met outside the station. (or: We met each other outside the station.)

2. Something strange happened itself last night.
   Odpowiedź

   Something strange happened last night.

3. I can't concentrate myself with that music on.
   Odpowiedź

   I can't concentrate with that music on.

4. She cut herself on a broken glass.
   Odpowiedź

   Correct.

5. The meeting started itself at ten.
   Odpowiedź

   The meeting started at ten.

6. I feel myself much better today.
   Odpowiedź

   I feel much better today.

7. They really enjoyed themselves at the party.
   Odpowiedź

   Correct.

8. The rumour turned out itself to be true.
   Odpowiedź

   The rumour turned out to be true.