Present continuous: kiedy używać, czyli „I'm working”, a nie „I work now”

Jak to brzmi

Jak wygląda ten błąd

Dzwoni telefon. „What are you doing?” „I cook dinner.” Odpowiedź jest zrozumiała, ale błędna. Anglik usłyszy w niej informację o twoich zwyczajach, coś w rodzaju „jestem osobą, która gotuje obiady”, a nie wiadomość o tym, co akurat dzieje się w kuchni.

Inne odmiany tego błędu: „Look, it rains.” Albo „Where do you go?” rzucone do kogoś, kto właśnie wychodzi. Do tego forma naprawiona do połowy, w której pojawia się -ing, ale znika czasownik posiłkowy: „Tomek putting up a shelf now.”

Kiedy kursanci odkryją formę ciągłą, błąd często się odwraca: „Every day I am going to work by bus.” Problemem nie jest końcówka -ing, tylko wybór.

Skąd się bierze: jeden czas teraźniejszy

Polski ma jeden czas teraźniejszy. „Pracuję” znaczy zarówno „I work”, jak i „I'm working”, a resztę załatwia kontekst: „Teraz pracuję”, „Codziennie pracuję”. Polak nigdy nie musiał wybierać, więc angielski zadaje mu pytanie, którego polska gramatyka w ogóle nie stawia.

Polski ma za to aspekt, dokonany i niedokonany, i kusi, żeby przyłożyć go do angielskiego. Nie pasuje. „Pracuję” to czasownik niedokonany i obejmuje zarówno nawyk, jak i chwilę obecną. Czasowniki dokonane nie mają czasu teraźniejszego: forma „zrobię” wygląda jak teraźniejsza, ale mówi o przyszłości. Aspekt nie podpowie więc, którego angielskiego czasu teraźniejszego użyć.

Po polsku to, że coś dzieje się akurat teraz, zaznaczamy słowami: teraz, właśnie, w tej chwili. Angielski używa tych słów i do tego zmienia czasownik, więc w „I work now” wciąż jest forma nawyku.

Reguła: present simple czy present continuous

Present continuous to am/is/are + czasownik z -ing. Używamy go do tego, co dzieje się w chwili mówienia („She's cooking dinner”, „Listen, the baby's crying”), do sytuacji tymczasowych („I'm staying with my sister this month”), a później także do ustalonych planów („I'm meeting Dev tomorrow”). W przeczeniach i pytaniach używamy tego samego am/is/are: „He isn't working”, „Are you working?”.

Present simple to czasownik w formie podstawowej, z -s po he, she, it. Używamy go do nawyków, codziennych czynności i ogólnych prawd: „I work at the hospital”, „He finishes at four”, „Water boils at 100 degrees”. Przeczenia i pytania tworzymy za pomocą do/does: „He doesn't work at night”, „Does she drink tea?”.

Pomagają słowa określające czas. Now, right now, at the moment oraz Look! i Listen! zwykle łączą się z formą ciągłą. Every day, every evening, on Mondays i never zwykle z present simple. Na usually i always nie ma co liczyć: „She's usually reading at ten” to dobra angielszczyzna, podobnie jak „He's always working late”, które często brzmi jak narzekanie.

Niektóre czasowniki (tzw. czasowniki statyczne, stative verbs) opisują stany, a nie czynności, i zwykle zostają w present simple, nawet gdy chodzi o teraz: know, like, want, need, understand, believe. „I know the answer”, a nie „I'm knowing the answer”. (Tak, „I'm loving it” istnieje, w luźnej mowie i w reklamie. Nie od tego warto zaczynać.)

I jeszcze jedna pułapka: „I work now” bywa poprawne, kiedy „now” znaczy „obecnie”, w kontraście z przeszłością: „I used to study, but I work now”. To opis ogólnej sytuacji, więc forma prosta. Decyduje znaczenie, a nie samo słowo „now”.

Jak to wyćwiczyć

Przed każdym zdaniem w czasie teraźniejszym zadaj sobie jedno pytanie: teraz czy codziennie? Brzmi zbyt prosto, żeby działało, a działa.

Opisuj to, co widzisz. W autobusie, w kawiarni, za oknem: „A man is reading. Two kids are running. It's starting to rain.” Potem powiedz, co ci ludzie pewnie robią codziennie. Dwa czasy, jedna scena.

Wymawiaj am, is i are, także w skrótach. „He's working” i „He working” różnią się jednym dźwiękiem, a ten dźwięk to właśnie gramatyka.

Dla lektorów: warto dać grupie słowa-sygnały, zanim pojawią się nazwy czasów. Kursant, który wie, że „now” i „at the moment” wymagają is + -ing, a „every day” zwykłego czasownika, dokona wyboru na długo, zanim nauczy się go uzasadniać. Zadania mieszane są ważniejsze niż ćwiczenia na jeden czas: jeśli każda luka to forma ciągła, nikt nie musi niczego wybierać.

Jak radzi sobie z tym lekcja A1.5

Lekcja A1.5 kursu English for Polish Adults, „Right now”, to lekcja poświęcona właśnie temu błędowi. O dziesiątej wieczorem Isla puka do mieszkania 4B z puszką ciastek, jak co wieczór na herbatę z Martą. Tym razem Tomek z wiertarką w ręku wiesza półkę, Marta ją przytrzymuje, a Isla w końcu dostaje do ręki poziomicę.

Lekcja trwa 50 minut. Ściągawka „Now, and every day” zestawia obie formy razem ze słowami, które decydują o wyborze, każde z polskim tłumaczeniem, i zostaje przed kursantami przez całą lekcję. Potem jest ćwiczenie z lukami opisujące tamten wieczór: dwa czasowniki pojawiają się w nim dwa razy, raz w każdej formie, więc kursant, który patrzy na czasownik zamiast na słowo-sygnał, zostaje bez pasującej formy. Następnie opis obrazka z kuchnią: trzy rzeczy, które dzieją się teraz, i trzy, które dzieją się co wieczór o dziesiątej.

Na koniec gra drużynowa na planszy z dwunastoma polami. Drużyna zdobywa pole tylko wtedy, gdy powie całe zdanie w formie, której wymaga słowo określające czas, a zgubione „is” zostawia pole otwarte dla przeciwników. Notatki dla lektora podpowiadają, żeby na błąd reagować pytaniem „now, or every day?”, zamiast podawać gotową formę.

Sprawdź się

Wstaw czasownik z nawiasu w present simple albo present continuous i napisz całe zdanie. Używaj pełnych form (I am, a nie I'm). Słowa określające czas pomogą w wyborze, ale pamiętaj o czasownikach opisujących stany.

1. Listen! The baby ___. (cry)
   Odpowiedź

   Listen! The baby is crying.

2. Tomek ___ at four o'clock every day. (finish)
   Odpowiedź

   Tomek finishes at four o'clock every day.

3. Right now Marta ___ the shelf. (hold)
   Odpowiedź

   Right now Marta is holding the shelf.

4. Isla never ___ at night. (work)
   Odpowiedź

   Isla never works at night.

5. I ___ an email at the moment. (write)
   Odpowiedź

   I am writing an email at the moment.

6. Every evening we ___ TV. (watch)
   Odpowiedź

   Every evening we watch TV.

7. ___ you ___ now? (work)
   Odpowiedź

   Are you working now?

8. I ___ the answer now. (know)
   Odpowiedź

   I know the answer now.